Xavi mở cửa cho Valente, nhưng hành lang số 10 đã kín người

Ở Zeist, sáng thứ Hai, phòng họp báo của Liên đoàn bóng đá Hoàng gia Hà Lan chẳng có gì đặc biệt: một dãy ghế xếp thẳng, một bình nước, vài chiếc micro, và thứ ánh sáng nhợt nhạt của một buổi sáng cuối thu. Xavi Hernandez ngồi ở giữa, tay đặt trên bàn, nói chậm. Danh sách cho các trận Nations League sắp tới đã được chốt từ thứ Sáu, và đến thứ Hai ông mới ngồi lại để giải thích những gì mình đã chọn.

Valentijn Driessen của De Telegraaf không hỏi về đối thủ. Ông hỏi về Luciano Valente — đội trưởng Feyenoord, người vừa có khởi đầu mùa giải tốt nhất sự nghiệp và vừa không có tên trong danh sách.

Xavi mở đầu bằng câu “tôi thật ra không muốn đi vào từng cá nhân”, rồi lập tức đi vào một cá nhân: “Có, chúng tôi đang theo dõi Valente. Cậu ấy là một cầu thủ tốt, có tiềm năng với chúng tôi. Cánh cửa tuyển Hà Lan cũng mở với cậu ấy.” Rồi ông chốt: “Chỉ là chúng tôi đã có rất nhiều tiền vệ rất tốt. Tôi thực sự nhìn cậu ấy như một tiền vệ tấn công, không phải một tiền vệ cánh trái.”

Trong một phòng họp báo, người ta thường nhớ câu đầu và bỏ qua câu cuối. Với tôi thì ngược lại.

Vài dữ kiện cần đặt cạnh nhau trước khi mổ xẻ. Ở Rotterdam, Valente ghi 4 bàn sau 7 trận tại VriendenLoterij Eredivisie mùa này, kèm 1 pha kiến tạo. Ở Feyenoord, anh thường được xếp lệch trái chứ không chơi trung lộ. Còn ở tuyển Hà Lan, anh ra mắt dưới thời Ronald Koeman năm ngoái và đến nay mới có 2 lần khoác áo.

Thêm một lớp bối cảnh nữa. Xavi mới nhậm chức, và danh sách đầu tiên của một huấn luyện viên trưởng đội tuyển luôn là một bản tuyên ngôn, không phải một bảng điểm. Nations League là loại sân chơi mà người mới có thể thử nghiệm mà không phải trả giá bằng vé dự vòng chung kết. Nói cách khác, đây là thời điểm duy nhất trong chu kỳ mà một huấn luyện viên có thể nói “tôi không gọi cậu ấy” mà không bị coi là phạm sai lầm.

Tôi theo dõi Eredivisie từ Hải Phòng, thường là vào khoảng hai giờ sáng, khi thành phố đã tắt đèn và chỉ còn tiếng còi tàu biển ở phía xa. Cái giờ đó khiến người ta nhìn bóng đá khác đi: không còn ồn ào, chỉ còn những chi tiết nhỏ. Tôi vẫn hay viết rằng Moscow có tuyết, Hải Phòng có gió biển, bóng đá đưa cả hai vào chung một câu chuyện. Lần này câu chuyện bắt đầu ở Zeist, trong một căn phòng có một bình nước và một câu hỏi.

Điều Xavi nói có một nghịch lý nằm ngay trên bề mặt. Ông bảo nhìn Valente như một tiền vệ tấn công trung lộ. Nhưng Valente chơi lệch trái ở Feyenoord. Vậy bốn bàn thắng kia được ghi từ đâu, và chúng có chứng minh được điều Xavi cần hay không?

Câu trả lời nằm ở cách một cầu thủ lệch trái ghi bàn. Dựa trên kinh nghiệm theo dõi các trận đấu của tôi, tôi luôn kiểm tra hai thứ trước khi tin vào một chuỗi phong độ: bàn thắng đến từ vị trí nào trên sân, và ai là người tạo ra đường bóng trước đó. Một cầu thủ bị đẩy ra biên thường ghi bàn theo hai cách. Cách thứ nhất là tự tạo: nhận bóng ở hành lang, đi bóng vào trong, sút xa hoặc đột phá. Cách thứ hai là đến muộn: bóng đã đi qua vòng cấm, anh ta xuất hiện ở nhịp thứ hai, ở rìa vòng cấm hoặc ở cột hai. Cách thứ hai cần khả năng đọc tình huống và chọn vị trí — phẩm chất của một tiền vệ trung tâm lai hộ công, không phải của một mũi nhọn biên.

Hai kiểu bàn thắng đó nói hai điều hoàn toàn khác nhau về một cầu thủ. Và chúng dẫn tới hai kết luận khác nhau về việc anh ta có dùng được ở trung lộ hay không.

Ở đây, điều Xavi muốn là một người cầm nhịp. Vị trí tiền vệ tấn công ở đội tuyển không phải chỗ để kết thúc các đợt tấn công; đó là chỗ bóng đi qua nhiều nhất, nơi một cầu thủ phải nhận bóng dưới áp lực, xoay người, và quyết định trong khoảng một giây. Đó là công việc khác hẳn với việc chạy vào vòng cấm từ cánh trái để đón một đường căng ngang.

Xavi không loại Valente vì Valente chưa đủ giỏi. Ông loại anh vì Valente đang rất giỏi ở một vị trí mà đội tuyển Hà Lan không cần anh, còn vị trí đội tuyển muốn dùng anh thì Valente chưa được chơi ở đó mỗi tuần. Đó là bài toán con gà và quả trứng ở cấp đội tuyển, và nó không có lời giải ở cấp câu lạc bộ.

Nhìn vào hàng tiền vệ Hà Lan để thấy vì sao cánh cửa mở mà hành lang lại kín. Ở tuyến giữa, Xavi có Frenkie de Jong cho vai trò điều phối sâu, Tijjani Reijnders cho vai trò chạy hộp-to-hộp, Ryan Gravenberch cho khả năng thoát pressing, Jerdy Schouten cho sự cân bằng, Joey Veerman cho khả năng chuyền dài, và những cái tên trẻ hơn đang đợi phía sau. Ở khoảng trống giữa tuyến giữa và hàng công, hàng đợi cũng không ngắn. Một huấn luyện viên đội tuyển chỉ có vài ngày làm việc mỗi đợt tập trung. Trong vài ngày đó, ông không thể dạy một cầu thủ một vai trò mới. Ông chỉ có thể chọn người đã quen với vai trò đó.

Và đây là chỗ tôi thấy câu nói của Xavi đáng giá hơn vẻ ngoài của nó. Ông không nói Valente chưa đủ trình. Ông nói rõ vị trí. Một huấn luyện viên thường có hai cách từ chối. Cách thứ nhất là nói chung chung: cậu ấy nằm trong kế hoạch. Cách thứ hai là khoanh vùng: tôi thấy cậu ấy ở chỗ này, không phải chỗ kia. Cách thứ hai khó hơn, vì nó tạo ra một chuẩn mực mà sau này người ta sẽ dùng để đánh giá lại chính ông.

Trong phòng thay đồ ở Lạch Tray, tôi từng chứng kiến một huấn luyện viên nói với một cầu thủ trẻ rằng anh ta sẽ không được dùng ở vị trí sở trường, và đó là lần duy nhất trong ba tháng tôi thấy cầu thủ đó khóc. Phòng thay đồ không nói dối. Nó chỉ im lặng đủ để bạn nghe thấy sự thật.

Cách đọc phổ biến về ca này là Valente bị đánh giá thấp. Đội trưởng Feyenoord, phong độ cao, lại không có suất. Cách đọc đó dễ chịu nhưng lười.

Một cách đọc khác: việc Xavi không gọi Valente lần này có thể là một sự công nhận trá hình. Nếu Xavi chỉ coi Valente là một phương án dự phòng cho hành lang trái, ông đã gọi anh lên và để anh ngồi ghế. Một suất dự bị thì luôn có. Việc ông không gọi nghĩa là ông đang giữ một chỗ cụ thể trong đầu cho cậu ấy, và chỗ đó chưa sẵn sàng. Sự khác biệt giữa không cần và chưa tới lúc nghe thì na ná nhau trong một câu trả lời phỏng vấn, nhưng trong kế hoạch dài hạn thì khác hẳn.

Mối nguy thật sự nằm ở nhãn đa năng. Một cầu thủ chơi được nhiều vị trí là tài sản ở cấp câu lạc bộ, vì câu lạc bộ cần lấp chỗ trống mỗi tuần. Ở cấp đội tuyển, sự đa năng thường bị trả giá bằng một suất mờ nhạt trên băng ghế. Huấn luyện viên đội tuyển có quá ít buổi tập để xây dựng sự linh hoạt; họ cần những chuyên gia có thể bước vào và làm đúng một việc ở đẳng cấp cao nhất. Những cầu thủ tồn tại lâu trong màu áo đội tuyển thường là người đã chọn một vai trò và ở lại với nó.

Tôi đến sân không để xem ai ghi bàn, mà để xem ai đứng dậy sau cú sút trượt. Valente đứng dậy đúng cách. Anh nói với ESPN rằng anh đã hy vọng có tên trong danh sách, và rằng anh phải nói bằng đôi chân. Đó là câu trả lời của một đội trưởng trưởng thành — không đổ lỗi cho huấn luyện viên, không tự biến mình thành nạn nhân.

Valente không thuộc nhóm kẻ bị lãng quên theo nghĩa tôi vẫn viết trên trang này. Cậu ấy được nhắc tên trong một cuộc họp báo của đội tuyển quốc gia, được một huấn luyện viên trưởng mô tả vị trí sở trường, và được truyền thông tranh luận. Đó không phải sự lãng quên. Đó là một dạng chờ đợi có đèn.

Nhưng có một điểm tôi vẫn giữ nguyên sau nhiều năm ngồi ở hàng rào sân tập: người ta có thể quên tên anh, nhưng không thể quên tiếng giày anh bước trên sân. Xavi có thể không gọi lần này. Nhưng tiếng giày ở Rotterdam vẫn đang vang đều, và ở một chu kỳ bốn năm, những tiếng giày đều đặn luôn được nghe thấy.

Tín hiệu nội bộ cần theo dõi ở đợt tập trung tới không phải là sự có mặt của Valente trong danh sách. Mà là vị trí được ghi cạnh tên anh ấy.

Nếu Xavi gọi anh lên và xếp anh ở trung lộ, cánh cửa ở Zeist là một cánh cửa thật. Nếu Xavi gọi anh lên và đẩy anh ra cánh trái vì hàng công thiếu người, thì cánh cửa chỉ là vật trang trí — và cả hai bên đều biết điều đó.

Về phía Feyenoord, cũng có một logic cần nhìn thẳng. Nếu đội bóng này thực sự muốn đội trưởng của mình nằm trong tầm ngắm đội tuyển quốc gia, họ sẽ phải trả một cái giá: thử anh ở trung lộ vài trận, chấp nhận mất đi sự ổn định ở hành lang trái, và chịu rủi ro trong ngắn hạn. Không câu lạc bộ nào thích làm điều đó vào tháng Mười.

Ở đâu có tiếng bóng lăn, ở đó có người giữ nhịp. Tôi chỉ là người lắng nghe.